EAEko etxebizitza politika berrietaz

Konturatu barik joan zaigun 2010.urtean, erreforma, plan eta politika berri askoren abiaraztea bizi izan dugu. Euskal Autonomi Erkidegoko Gobernu aldaketa errotu eta administrazioaren gidaritzatik eremu ezberdinetan plangintzak eta asmoak martxan jartzen hasi ziren dagoeneko iaz. Dinamika honetatik kanpo ez da geratu Etxebizitza, Herri Lan eta Garraio Saila, eta pasadan ekainean “Etxebizitzaren aldeko Itun Soziala”ren sinadurarekin hasitako sprintari, abenduan plazaratutako “2010-2013 Etxebizitzaren Plan Zuzentzailea”rekin eman zioen amaiera, marka guztiak hautsiz. Lau haizetara ezagutzera eman zen Ituna izan da Planaren oinarria, eta seguruenik aurten onartuko den Etxebizitza Legearen oinarria bihurtuko da Plana aldi berean.

Planak jasotzen dituen 130.000 neurrien balorazioa egitea ezinezkoa dela jakinda eta egitasmoak zenbait puntu onugarri dituela aldez aurretik onartuta, etxebizitzaren problematikari dagokionean larriak diren zenbait aspekturen gainean atentzioa jartzea beharrezko da. Izan ere, etxebizitzaren arazoa konpontzeko aterabide moduan defendatzen diren alokairua eta birgaitzearen zutabeetan esertzen den plana, “Laissez faire, laissez passer”1 horretatik gertu kokatzen dela erakuzten duten aspektuak topatu daitezke, eta eraikuntzaren eta higiezin sektorearen beherakadari aurre egiteko asmoz, Babes Ofizialeko Etxebizitzak (BOE) errentagarri (mozkin emaile) bihurtzeko mekanismo ezberdinak aurreikusten dituela esan beharra dago.

Hasteko, neurri multzo zabalaren baitan, sektore publiko eta pribatuaren arteko elkarlanean oinarrituko den alokairuzko etxebizitzen eraikuntza eta esplotazioa martxan jarriko dela esaten da, esku-hartze pribatu horren gaineko ezaugarrietaz ezer gutxi aipatzen den arren (finantziaziotik haratago joango den parte hartzeaz ari da? Esku-hartzea alokairuaren kudeaketan ere planteatzen da?). Erretagarritasuna bilatzeak ez du zertan eskubideen galera bat suposatu, baina zehaztapen maila hain txikia denean, ekimenaren izaera soziala zalantzan jartzeko moduko aurrekariak egon badaude. Gogora ekarri joan den azaroko BOEn lurzoru eskubidearen salmenta operazioan parke publikoaren nolabaiteko pribatizaziorako joera erakutsi zela dagoeneko, eta Planaren arabera, erosteko aukera emango duen alokairu-programa bat abiaraziko dela.

“Krisi egoeran babes ofizialeko etxebizitzen prezioak eraikuntzako benetako kostuetara egokitu beharra dago”, dio Planak. Hori horrela, 2011.eko bigarren sehilekotik aurrera BOEn prezioa zehazteko irizpide berriak ezarriko dira EAEn, oinarrian, prezioak onuradunen diru sarreren arabera zehaztuko direlarik. Are gehiago, Aurrekontuen Legearen xedapen gehigarrietan esaten denaren harira, etxebizitzen prezioa zehazterakoan erosleen diru sarreretaz aparte higiezinen sustapenean egon daitezkeen promozio, lurzoru, eraikuntza eta bestelako kostu igoerek ere eragina izango dute ekainetik aurrera. Hau ikusita, neurriek merkatu librearen arauetatik edaten ari direla dirudi: kostuei beharrezko mozkinak gehitu, erosleak ordaintzeko prest daudenarekin orekatu eta hortik eskuratu etxebizitzaren azkeneko prezioa. Jaurlaritzak erreforma honek etxebizitza babestuen prezioak %12an igotzea ekar lezakeela ohartarazi du, baina zenbait adituk igoera %20koa2 izango dela ziurtatzen dute. Benetan deigarria, merkatu librean etxebizitzen prezioak behera egiten duen garaietan, babestutako higiezinek gora egitea. Kontutan izanda Etxebiden izena emateko diru sarreren muga gorazko norabidean handitu egin dela, etxebizitza babestuak dagoeneko merkatu librean erosteko “ahalmena” dutenei zuzenduko ez ote zaizkien zalantza ezin da ukatu.

Etxebizitza hutsen mobilizazioari dagokionean Planak hartzen duen jarrerak ere aipamena merezi du. Ikuspuntu ekologiko batetik hazkuntza erresidentzialaren mugak aspaldi gainezka egin duen lurraldean, etxebizitza huts bakoitza luxua baino, delitu etiko bat izatera pasa da. Baina problematika honek agerpen oso eskasa dauka planean, eta programari so eginda begibistakoa denez, hainbestetan goraipatua izan den Bizigune programa (etxebizitza hutsak alokairu sozialerako) gradualki desagerrarazteko estrategia abiaraziko da. Datuak ikusita, badirudi ez dagoela honetan sakontzeko inolako asmorik, 2011tik aurrera urteko 80 etxebizitza inguru besterik ez baitira eskainiko.

HELBURU KUANTITATIBOAK

2010

2011

2012

2013

Etxebizitza berrien promozioa

3450

4859

5850

5850

Alokairua

750

2050

2700

2600

Salmenta

2700

2800

3150

3250

Etxebizitza hutsen promozioa

4750

83

84

83

Bitartekaritza programa

——

300

600

1100

Horren ordez, indarrak bitartekaritza programa berri batetan jarriko direla ikus daiteke: alokairurako abal publikoen sistema baten bidez, alokatu nahi duena eta alokatzeko daukanaren artean bitartekaritza lana egingo da, errentariari begirako segurtasun juridikoa eskainiz eta jabeei pizgarriak emanez, honela etxebizitza hutsak merkaturatuko direlakoan.

Planak izaera legegilerik ez izan arren, hirigintza eta lurzoruaren marko legalari zuzenean eragiten dieten aspektu batzuk birplanteatzearen beharraz mintzo da. Lehenik eta behin, Lurzoruari eta Hirigintzari buruzko 2/2006 Legea gutxienez bi zentzutan aldatzeko beharra dagoela dio: batetik, etxebizitza babestuetarako egokitzen diren erreserba estandarrak aldatzea (txikitzeko) eta bestetik, eraikigarritasun topea handitzeko aukera aztertzea. Bestetik, 11/2008 Hirigintzaren Gainbalioak arautzen dituen Legea berrikusteko nahia plazaratzen du egitasmoak, eta honi lotuta, hirigintzak sortutako gainbalioan komunitatearen parte hartze maila altuegia dela esanez (gaur egun %15ean kokatzen dena), kopuru hauek txikitzeko beharra dagoela dio. Hortaz gain, Lurzorua merkatuan jartzea ahalbidetzeko urbanizazio kargen banaketaren berrikuspena planteatzen du, BOE-i protagonismo handiagoa emanez urbanizazio-kostuetan.

Politika berrien helburu nagusia “zailtasunak dituzten pertsonen beharrei erantzutea” omen da, eta horretarako “alokatzeko etxebizitza kopurua handitzea” da Planaren neurri izarra. Zenbakiak asmo handikoak dira: 40.000 etxebizitza berri eta hauen % 58a alokairuan. Denborak argitu du parkearen pribatizazio partzialak, prezio igoerak eta lurzoruaren liberalizazioak, higiezinen-sustatzaileak mozkin nahikoak ateratzeko moduko (ondorioz, etxebizitza gehiago eraikitzeko moduko) egoeran uzten dituen. Hori da litekeena. Etxebizitza politika honek, etxebizitza eskubidea bermatu eta garapen sustengarriaren barruko parametroetan mugituko denik ez dago hain garbi.

Planak alokairua indartu nahi du, baina etxebizitza berrien eraikuntzari buruzko helburuak ez dirudite oso errealak eraikuntzaren gainbeherari so eginda / Las dimensiones sociales de la ciudad, 2010, UPV/EHU Argitalpenak; 2010-2013 Etxebizitzaren eta Hiri Berrikuntzaren Plan Zuzentzailea, Eusko Jaurlaritza

________________________________________________________________

1.”Utzi egiten, utzi pasatzen”, ekonomiaren askatasunaren kontura, Jean-Claude Marie Vicent de Gournay-k, XVIII.mendean estatuak ekonomian zuen esku hartzearen kontra erabilitako hitzak.
2. http://leolo.blogspirit.com/
________________________________________________________________

*** Idatzi hau, ALDIRI. ARKITEKTURA ETA ABAR aldizkariaren azken alean argituraturako “Pribatizazio Innobatzaileaz” artikuluan oinarritu da.***

Post hau etxebizitza // vivienda, hausnarketa // reflexión, LHAB, ongizatea // bienestar, plana // plan atalean publikatu zen. Gogokoetara gehitzeko lotura iraunkorra.

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s